Vì sao Nghị quyết 23 chỉ là một con chó sủa — ồn ào nhưng không thể cắn

Một góc nhìn cấu trúc về kiểm soát diễn ngôn, thẩm quyền và giới hạn của quyền lực tập trung

GIỚI THIỆU

Mọi chế độ chính trị đều sản xuất các văn bản nhằm phô diễn quyền lực. Có văn bản mang tính chiến lược. Có văn bản mang tính biểu tượng. Và có những văn bản — như Nghị quyết 23 — hoạt động giống một con chó sủa: đủ lớn tiếng để tạo nỗi sợ, nhưng hoàn toàn không thể cắn khi bước ra khỏi cái sân của nó.

Nghị quyết 23 là ví dụ điển hình cho cơ chế này. Nó nhằm định hình diễn ngôn, đe nẹt tiếng nói bất đồng và phát tín hiệu kiểm soát. Nhưng phạm vi thực sự của nó chỉ tồn tại trong lãnh thổ nơi chế độ ban hành còn giữ quyền tài phán. Bước qua biên giới, “răng nanh” của nó biến mất.

Để hiểu vì sao, ta phải xem nghị quyết này thực sự nhắm vào ai, vì sao cộng đồng người Việt hải ngoại không bị ảnh hưởng, và vì sao “những người ly khai khỏi chế độ” ở Đông Âu lại khiến chế độ lo ngại hơn nhiều so với các nhà phê bình bên ngoài.

1. NGHỊ QUYẾT 23 LÀ CÔNG CỤ GIEO SỢ HÃI VỀ DIỄN NGÔN, KHÔNG PHẢI CÔNG CỤ CƯỠNG CHẾ TOÀN CẦU

Chế độ cộng sản tại Việt Nam thường dựa vào các văn bản như Nghị quyết 23 để:

• củng cố tính liên tục của hệ tư tưởng
• xác định diễn giải lịch sử “được phép”
• ngăn chặn bất đồng trong nội bộ
• phát tín hiệu sức mạnh cho lực lượng trung thành
• duy trì ảo giác “hiện diện ở mọi nơi”

Nhưng những nghị quyết này không phải văn bản pháp lý quốc tế. Chúng không có quyền tài phán bên ngoài lãnh thổ của chế độ. Chúng không thể:

• truy tố người Việt hải ngoại
• áp đặt hình phạt ở nước ngoài
• vượt quyền hệ thống pháp luật của quốc gia khác
• buộc chính phủ nước ngoài phải hành động

Vì vậy, Nghị quyết 23 về mặt cấu trúc chỉ là một con chó sủa: ồn ào trong lãnh thổ của nó, nhưng im lặng hoàn toàn khi bước ra ngoài.

2. CỘNG ĐỒNG NGƯỜI VIỆT HẢI NGOẠI NẰM NGOÀI THẨM QUYỀN — VÀ NGOÀI MÔ HÌNH ĐE DỌA

Người Việt hải ngoại, đặc biệt là những người đa ngôn ngữ và có học vấn toàn cầu, sống trong môi trường nơi:

• pháp luật bảo vệ mạnh mẽ
• tự do ngôn luận được đảm bảo
• đa nguyên chính trị là điều bình thường
• chủ quyền số thuộc về cá nhân
• kiểm soát diễn ngôn là điều bất khả thi

Chế độ cộng sản tại Việt Nam hiểu rõ rằng cộng đồng này:

• không thể bị đe dọa bởi nghị quyết trong nước
• không thể bị truy tố ở nước ngoài
• không thể bị bịt miệng bởi các thiết chế nội địa
• không thể bị gây áp lực qua mạng lưới trong nước

Vì vậy, Nghị quyết 23 không nhắm vào người Việt tị nạn. Họ nằm ngoài bán kính có thể cắn.

3. MỤC TIÊU THẬT SỰ: “NHỮNG NGƯỜI LY KHAI KHỎI CHẾ ĐỘ” Ở ĐÔNG ÂU

Đây mới là trọng tâm.

Chế độ cộng sản tại Việt Nam sợ những người từng ở trong hệ thống nhưng đã thoát ra, chứ không sợ cộng đồng hải ngoại.

Vì sao?

Vì những người ly khai khỏi chế độ:

• hiểu rõ hệ thống thứ bậc bên trong
• hiểu cơ chế vận hành
• hiểu các vòng tham nhũng
• hiểu cấu trúc tuyên truyền
• hiểu điểm yếu của thiết chế
• hiểu động lực quyền lực thực sự

Họ mang theo tri thức vận hành, không chỉ ký ức lịch sử.

Ngay cả khi đã rời khỏi chế độ, nhà cầm quyền vẫn tin rằng họ có thể:

• bị ảnh hưởng vì còn gia đình trong nước
• còn quan hệ xã hội
• còn dư âm tâm lý từ hệ thống
• còn dễ bị tác động bởi diễn ngôn
• còn lo ngại trả thù nội bộ

Điều này tạo ra ảo giác — đối với chế độ — rằng những người này vẫn nằm trong “vùng tài phán tâm lý”, dù không còn trong vùng tài phán pháp lý.

Nghị quyết 23 được thiết kế để khai thác ảo giác đó.

4. VÌ SAO NGHỊ QUYẾT 23 CŨNG KHÔNG THỂ CẮN NHỮNG NGƯỜI LY KHAI KHỎI CHẾ ĐỘ

Dù có ý định, Nghị quyết 23 vẫn không có răng.

Những người ly khai ở Đông Âu:

• sống dưới hệ thống pháp lý mạnh
• hoạt động trong môi trường dân chủ
• tiếp cận truyền thông độc lập
• có chủ quyền số
• độc lập về tư tưởng
• không thể bị dẫn độ vì phát biểu chính trị
• không thể bị truy tố theo luật nước ngoài cho hành vi bất đồng trong nước

Chế độ có thể nghĩ rằng họ còn bị đe dọa, nhưng về mặt cấu trúc:

Nghị quyết 23 không có hiệu lực pháp lý bên ngoài Việt Nam.

Nó có thể sủa. Nó có thể đe nẹt. Nó có thể phô trương.

Nhưng nó không thể cắn.

5. VÌ SAO NGHỊ QUYẾT NÀY TỒN TẠI

Vì chế độ cộng sản tại Việt Nam dựa vào nhận thức, không chỉ quyền lực.

Nghị quyết 23 phục vụ ba chức năng tâm lý:

a. Trấn an nội bộ

Phát tín hiệu rằng hệ thống vẫn mạnh và cảnh giác.

b. Đe nẹt nội bộ

Cảnh báo rằng tiếng nói bất đồng đang bị theo dõi và trừng phạt.

c. Phô trương đối ngoại

Cố gắng tạo ấn tượng rằng quyền lực có thể vượt biên giới — dù thực tế không có khả năng cưỡng chế.

Vì vậy, nghị quyết này ồn ào — nhưng về cấu trúc thì vô hại.

KẾT LUẬN: MỘT CON CHÓ SỦA TRONG SÂN CÓ HÀNG RÀO

Nghị quyết 23 không phải mối đe dọa toàn cầu. Không phải vũ khí pháp lý. Không phải công cụ có thể vươn tới cộng đồng hải ngoại hay những người ly khai khỏi chế độ ở nước ngoài.

Nó chỉ là công cụ diễn ngôn nội địa, được tạo ra để:

• duy trì nỗi sợ
• duy trì lòng trung thành
• duy trì ảo giác về tầm với
• duy trì kiểm soát nội bộ

Nhưng khi bước ra khỏi biên giới Việt Nam, nó trở lại đúng bản chất:

Một con chó sủa — ồn ào, mang tính biểu tượng, nhưng không thể cắn.

Những người ly khai ở Đông Âu vẫn được pháp luật bảo vệ. Cộng đồng hải ngoại hoàn toàn nằm ngoài thẩm quyền. Và quyền lực của nghị quyết kết thúc ngay tại biên giới của chế độ độc đảng ban hành.

Tiếng sủa của nó có thể vang lớn. Nhưng răng của nó không thể vượt qua hàng rào.